Léxico

Fraseoloxía

Mellor rebentar que caldo sobrar
Cando a necesidade é moita sabe ben a broa
O palleiro non se fai sen palla
Con pan e viño faise o camiño
En non comer por ter comido non hai nada perdido
Fame, sede, miseria e frío meten o home cas do inimigo
De grandes ceas están as sepulturas cheas.
Vale máis comer ou comichar que non comer e cobizar
Máis trona que chove = non é para tanto

Fraseoloxía da relixión, das festas e dos ritos

Expresión	Significado ou uso	Ámbito
O cura de Penela nunca envorcou o carro.	Expresión proverbial.	Relixión / refrán
Antes de ser cura fun sancristán.	Úsase para indicar experiencia previa ou coñecemento dun asunto.	Relixión / experiencia
Comer coma un cura / abade.	Comer moito ou comer moi ben.	Relixión / comida
De levarte o demo, que te leve en coche.	Expresión humorística ou irónica.	Demo / humor
O que ha de levar o demo pódello á porta.	Alude a un destino inevitable ou a unha consecuencia que acaba chegando.	Demo / fatalidade
Ser o demo / Ter o demo no corpo / Levado do demo.	Ser moi inquedo/a, traveso/a ou actuar con moita intensidade.	Demo / carácter
Deus nos libre dun xa foi.	Expresión proverbial.	Relixión / refrán
Ver a Deus por un buraco.	Pasar moita dor, medo ou apuro.	Relixión / sufrimento
Andar a gaita pola aldea.	Chamar a atención ou ser criticado polos demais.	Festa / crítica social
De vello, gaiteiro.	Facer cousas de mozo cando se é vello.	Festa / idade
Andar como a gaita na festa.	Ser todo festa.	Festa / comportamento
Parecer / ir feito un entroido.	Ir mal vestido.	Entroido / aspecto
Facer a festa e botar os foguetes.	Rir cos propios chistes ou celebrarse a un mesmo.	Festa / autocelebración
Botar un foguete.	Celebrar algo que foi difícil de conseguir.	Festa / celebración
Estar nas campás e na procesión.	Querer estar presente en todos os sitios.	Relixión / omnipresenza
A todo porquiño lle chega o seu San Martiño.	Todas as cousas teñen o seu final.	Festa / refrán

Fraseoloxía: a casa

Expresión	Significado
Subiren os bancos ás mesas	Mandaren os fillos nos pais; inverterse a autoridade normal.
Pasarlle o sol pola porta a alguén	Perder unha oportunidade; non estar xa en idade de casar.
Botalas como lousas	Esaxerar moito.
Andar de varanda	Andar de xolda, de festa ou de troula.
Non ter leito nin teito	Non ter nada; vivir sen recursos.
Non ter eira nin leira nin pau de figueira	Non ter nada de seu.
Escornarse contra as paredes	Facer un esforzo inutilmente; desesperarse sen resultado.
Dar couces contra as paredes	Desesperarse ou esforzarse inutilmente.
O falar non ten cancelas	Falar por falar; dicir cousas sen moito control ou sen consecuencias inmediatas.
Quentárselle o forno a alguén	Irritarse; empezar a enfadarse.
Alborotar o cortello	Alterar ou excitar os ánimos.
Ter moito millo no cabazo	Ser rico; ter moitos recursos.
Ser fillo de detrás do palleiro	Ser fillo de achego ou ilexítimo.
Facerlle a cama a alguén	Preparar en segredo unha trampa, unha vinganza ou unha manobra contra alguén.

Fraseoloxía: a paisaxe natural

Expresión	Significado
Ei, carballeira!	Chamamento coloquial para chamar a atención de alguén.
Durmir coma un pelouro	Durmir profundamente.
Ter unha laxe no peito	Sentir unha grande angustia, pena ou opresión.
Saír ao camiño	Saír ao encontro de alguén; interceptar ou abordar unha persoa.
Estar de poula	Estar sen aproveitar, sen uso ou sen actividade.
Meter os cans na bouza	Provocar confusión, conflito ou alboroto.
Saír dun souto para meterse noutro	Saír dun problema para entrar noutro semellante.
Sentar o cu na lama	Meterse nunha situación difícil ou pouco airosa.
Non ter un pelo que non mereza un coio	Ser moi ruín ou merecer castigo.
Tapar o burato	Cubrir unha falta, perda, débeda ou necesidade.
Querer sacar a cobra do burato coa man allea	Pretender que outra persoa asuma o risco ou faga o traballo perigoso.

Refráns da paisaxe natural

Refrán	Significado
Hoxe bouza e mañá seara.	Co traballo, algo improdutivo pode chegar a dar froito.
Onde moitos cospen, lama fan.	A suma de pequenas accións acaba tendo efecto.
Querer sacar a cobra do burato coa man allea.	Querer beneficiarse sen asumir riscos.

Fraseoloxía: o tempo atmosférico

Refráns

Refrán	Significado
A auga corrente non mata a xente.	A auga que corre considérase menos perigosa ou máis limpa ca a estancada.
Arco da vella a mediodía, chuvia todo o día.	O arco da vella ao mediodía anuncia chuvia.
Arco da vella ao anoitecer, bo tempo ao amencer.	O arco da vella á tardiña anuncia melloría do tempo.
Abril frío, moito pan e pouco viño.	O frío en abril favorece o cereal, mais non tanto a vide.
Cando maio marcea, marzo maiea.	Cando maio ten tempo propio de marzo, marzo adoita comportarse como maio.
Ata o corenta de maio non quites o saio.	Non convén confiarse co bo tempo antes de mediados de xuño.
En agosto secan os montes, en setembro, as fontes.	A seca do final do verán pode prolongarse ata setembro.
Vento de marzo queima a dama no seu pazo.	O vento de marzo é frío e intenso mesmo para quen está protexido.
Entroido á raxeira, Pascua á lareira.	Se polo Entroido vai sol, pola Pascua pode vir frío.
Nubes na montaña, vellas á cabaña; nubes na ribeira, vellas á leira.	Segundo onde aparezan as nubes, anuncian mal ou bo tempo para traballar fóra.

Expresións

Expresión	Significado
Xa choveu!	Pasou moito tempo desde aquilo.
Dar dente con dente	Tremer de frío.
Mandar alguén a ver de que lado vén o vento	Mandar alguén a paseo; afastalo ou desentenderse del.
Chover o mexo dun rato	Chover moi pouco.
Ter cara de lúa chea	Ter a cara redonda ou moi chea.
Nunca chove como trona.	As ameazas ou os anuncios adoitan ser peores ca o que finalmente acontece.

Fraseoloxía: o traballo

Ditos e expresións

Expresión	Significado
Dar cheda	Cooperar no traballo; botar unha man.
Facer as contas sen a forneira	Facer proxectos sen base.
Poñer o carro antes dos bois	Precipitarse; facer as cousas fóra da orde lóxica.
Custar ferro e fouce / custar ferro e fariña	Custar moito esforzo ou traballo.
Ir na fura de adiante	Ir con vantaxe; irlle ben as cousas a alguén.
Mentres se capa, non se asubía	Non se poden facer dúas cousas á vez.
Ir mallar e vir mallado	Saír mal parado; resultar as cousas ao contrario do esperado.
Agora á noite, colle Marica a roca	Díselle a quen se acorda tarde de facer algo.
Ter cara de ferreiro	Ter cara de enfado ou estar anoxado.
O xeito fai culleres	Con tempo, habilidade ou paciencia, mesmo o difícil se dá feito.

Traballo, preguiza e esforzo

Expresión	Significado
Fuxir do traballo coma do lume	Ser moi preguiceiro; evitar sempre o traballo.
Traballo feito non mete apuro	Cómpre facer as cousas canto antes.
Traballar como a vaca do pobre	Traballar moito; darse unha boa malleira traballando.
Traballar para o inglés / para o abade / para o conde	Traballar de balde ou para proveito alleo.
Traballar para quecer	Traballar inutilmente, sen resultado ou sen proveito.

Refráns de oficios

Refrán	Significado orientativo
O taberneiro novo fai da taberna o seu tobo.	Alude aos riscos da inexperiencia ou do mal uso dun oficio ou negocio.
Cando toma corpo o diaño, vístese de avogado.	Refrán crítico coa figura do avogado ou cos preitos.
Alfaiate sen dedal, cose pouco e iso mal.	Para traballar ben cómpre ter os medios axeitados.
En casa de ferreiro, coitelo de pau.	Ás veces falta na propia casa aquilo que máis se domina profesionalmente.
O vinagre e o limón medio cirurxiáns son.	Atribúelles valor curativo ou desinfectante ao vinagre e ao limón.
Cambiarás de muiñeiro, de ladrón non.	Expresa desconfianza cara a certos oficios ou prácticas tradicionais.
O escolante Cirolas non sabe ler e quere poñer escola.	Critica quen pretende ensinar ou mandar sen ter coñecementos.
Gaiteiro pago nunca ben toca.	O traballo feito só por diñeiro pode perder calidade ou interese.
A mellor cociñeira é a aceiteira.	O aceite mellora moito a comida.
O bo estudante adianta ao mestre.	O alumnado aplicado pode superar a quen o ensina.
Onde o crego canta, alí xanta.	Quen desempeña certos oficios recibe sustento onde traballa.
Cada oleiro gaba o seu pucheiro.	Cadaquén presume do seu ou defende o que fai.
Co avogado da terra tampouco teñas guerra.	Convén evitar conflitos con quen coñece ben o medio e as normas.
O escribán nunca escribe en van.	Quen domina a escrita ou a burocracia sempre obtén proveito dela.

Verbos máis precisos

Na redacción formal convén evitar o abuso de verbos moi xerais como facer, botar, poñer, deixar, dar, dicir ou haber. Estes verbos son correctos en moitos contextos, mais ás veces empobrecen a expresión porque substitúen outros máis exactos.

O uso dun verbo máis preciso permite mellorar a claridade, evitar repeticións e expresar con máis exactitude a acción.

Resumo

Verbo impreciso	Idea clave
facer	Pode substituírse por construír, cociñar, crear, promulgar, cometer, gañar, limpar...
botar	Segundo o contexto, pode equivaler a pasar, calcular, servir, despedir, pronunciar, verter, emitir, sementear...
poñer	Pode substituírse por instalar, atemorizar, promulgar, investir, impor, colocar, vestir, plantar, aplicar...
deixar	Pode equivaler a esquecer, permitir, emprestar, abandonar, ceder, legar, pousar, reservar, xerar...
dar	Debe precisarse con verbos como inspirar, infundir, conceder, outorgar, subministrar, alimentar...
dicir	Pode mellorarse con recitar, proferir, pronunciar, manifestar, declarar, explicar, expor, citar...
haber	A miúdo pode substituírse por florecer, figurar, circular, celebrarse, rexistrarse, existir, concorrer...

Substitucións de facer

Uso impreciso	Verbo máis preciso
Foi o avó Raúl quen fixo esta casa.	construíu
Fixo peixe e ensalada para a cea.	elaborou, cociñou
A xeada desta noite fixo dano nas árbores froiteiras.	provocou danos, danou
A pintora que vivía aquí fai cadros hiperrealistas.	pinta, crea
Instalaron a fábrica lonxe da vila porque fai moito ruído.	emite, produce
Algunhas materias fanse áridas se non se toman con gusto.	vólvense, deveñen, resultan
O goberno fixo leis que se fan difíciles de cumprir.	promulgou, aprobou
Segundo a prensa, fixo un desfalco cando traballaba no banco.	cometeu
É unha cidade grande; eu facíaa máis pequena.	imaxinábaa, críaa
A familia fixo moitos cartos na época boa do estraperlo.	gañou
Entre unha cousa e outra fixo un total de 300 €.	xuntou, conseguiu, gañou, apañou
Teño que facer o baño e a sala e xa podo saír.	limpar, preparar
Esa moza fáiseme coñecida.	resúltame

Substitucións de botar

Uso impreciso	Verbo máis preciso
Botei media hora ollando para o barco.	pasei
Cantos anos lle botas á protagonista da película?	calculas
Bótoche máis café?	sírvocho; evitar *póñoche
Seica o botaron do traballo por irresponsable.	despediron
Antes de cear aínda botamos unha partida ao futbolín.	disputamos
Esta maceira botou moita froita todos os anos.	produciu
Cando lle fixeron a homenaxe, botou un discurso moi emotivo.	pronunciou
Botaron viño en todas as copas para brindar polos noivos.	serviron, escanciaron
Botou a auga da botella nun caldeiro.	verteu; evitar derramar, deitar neste contexto
Que colonia botas? Ole moi ben.	usas, utilizas, levas
Antes de deitarse bota o seu grolo de licor.	bebe, chimpa
Que botan hoxe na televisión?	emiten
Para fritir ben o peixe debes botalo en aceite quente.	introducilo, mergullalo
Non lle gustou o brinquedo e botouno pola ventá.	guindouno, chimpouno
Esta tarde botarei os nabos para termos nabizas en setembro.	sementearei
Vaia soneca botaches!	durmiches, gozaches

Substitucións de poñer

Uso impreciso	Verbo máis preciso
Quen vos puxo as cortinas?	instalou
Ponme medo tratar con esa xente.	atemorízame, amedréntame, acovárdame
O Parlamento pon as leis.	promulga; contrario: abole
O propietario puxo os cartos para botar a andar a sociedade.	investiu, colocou
Poñereilles un castigo por marcharen.	aplicareilles, imporeilles, inflixireilles Cómpre distinguir inflixir de infrinxir.
Non estás poñendo atención ao que che digo.	prestando
Sempre poño o libro no sitio que lle corresponde.	coloco, sitúo
Puxen o chuvasqueiro porque comezou a chover.	vestín
Puxestes o diñeiro nun produto seguro?	investistes, colocastes
Poño 10 euros a que non vén.	aposto, xogo
Puxemos dúas camelias e unha roseira no xardín.	plantamos
Sempre que mente ponse colorado.	torna, vírase, arroiba, arrubía
Se o sarabullo segue picando, pon máis pomada esta noite.	aplica, unta
Sempre se pon preto das cámaras.	colócase, sitúase

Substitucións de deixar

Uso impreciso	Verbo máis preciso
O neno deixou a mochila na escola.	esqueceu
Deixouse e agora ten que seguir un tratamento forte.	descoidouse, abandonouse
Non nos deixaron adiantar a entrega do material.	permitiron
Déixasme o teu portátil para levar no tren?	empréstasme
Aos catorce anos deixou a escola.	abandonou
Deixáronlle un sitio porque o viron moi vello.	cedéronlle
Un tío avó deixoulle unha herdanza.	legoulle
O avó Miguel deixou a familia e marchou facer as Américas.	abandonou, separouse de
Este ano non deixou de chover en toda a primavera.	parou; tamén escampou, estiñou, segundo o contexto
Deixa as bolsas mentres charlamos.	pousa
Deixou o bocado máis rico para o final.	reservou, gardou
Ese bar deixa pouca ganancia.	produce, xera

Substitucións de dar

Uso impreciso	Verbos máis precisos
dar opinións críticas	verter
dar mágoa	inspirar, producir
dar medo	provocar, infundir
dar luz	deitar, arroxar
dar apoio	proporcionar
dar un título	conceder
dar valor	outorgar
dar información	subministrar
dar medidas	artellar, argüír
dar esperanzas	alimentar, xerar

Substitucións de dicir

Uso impreciso	Verbos máis precisos
dicir un poema	recitar, declamar
dicir unha cantidade	fixar, marcar; evitar *mandar
dicir unhas palabras	proferir
dicir unhas frases	pronunciar
dicir a verdade	manifestar, confesar
dicir no xuízo	declarar
dicir os pormenores	explicar, sinalar, subliñar, remarcar
dicir ideas	expor
dicir algo	expresar, manifestar; non confundir con exprimir
dicir os nomes	citar

Substitucións de haber

Uso impreciso	Verbo máis preciso
haber unha civilización	florecer
haber xente nun partido	militar
haber xente nunha listaxe	figurar
haber rumores	circular
haber unha festa	celebrarse
haber neve	rexistrarse
haber moitas críticas	chover
haber sospeitas	levantarse
haber dúbidas	existir
haber circunstancias	concorrer

O uso de plantexar

O verbo plantexar é unha adaptación do castelán plantear ou do catalán plantejar. En galego, recoméndase evitar o seu uso abusivo e substituílo por formas máis precisas segundo o contexto.

A escolla dunha alternativa concreta permite unha lingua máis rica e máis exacta. Non sempre hai unha única solución: depende do significado que se queira expresar.

Alternativas frecuentes

Uso que se quere expresar	Alternativas recomendables
Presentar unha idea, proposta ou opción	propoñer, propor, presentar, formular, suxerir
Facer aparecer unha cuestión ou problema	suscitar, provocar, causar, orixinar, levantar
Concibir ou deseñar algo	concibir, deseñar, trazar, proxectar, planificar, bosquexar
Formular unha pregunta ou cuestión	formular, expoñer, enunciar
Afrontar unha dificultade	afrontar, resolver, encarar, atender
Manterse unha situación	seguir presente, estar presente, persistir
Poñer algo en dúbida	poñer en cuestión, poñer en causa, cuestionar

Exemplos de substitución

Mellor evitar	Mellor empregar
Os problemas que ten plantexados* hoxe Galicia...*	Os problemas que ten por resolver* hoxe Galicia...*
A polémica plantexada* sobre...*	A polémica levantada* sobre...*
É a cuestión que plantexou* máis problemas...*	É a cuestión que suscitou* máis problemas...*
O discurso estaba mal plantexado.	O discurso estaba mal concibido.
O desafío que ten plantexado* esta empresa...*	A dificultade que debe afrontar* esta empresa...*
Plantexábanse as primeiras dificultades...	Aparecían as primeiras dificultades...
Seguen plantexadas* as mesmas discrepancias...*	Seguen presentes* as mesmas discrepancias...*
A pregunta plantexada* ao Goberno...*	A pregunta formulada* ao Goberno...*
A Consellería plantexa* como alternativa...*	A Consellería propón* como alternativa...*

Nota sobre desafío e reto

As palabras desafío e reto existen en galego, mais convén non abusar delas por influencia do inglés challenge. Segundo o contexto, poden ser máis precisas outras formas:

dificultade, problema, atranco, tarefa, empresa, empeño, obstáculo, proba, exixencia, ameaza, perigo, competencia, rivalidade, estímulo, incentivo, aliciente, tentativa.

Desviacións e interferencias no galego estándar

Na creación e consolidación do galego estándar apareceron diferentes desviacións da norma: unhas por exceso de diferencialismo respecto do castelán, outras por interferencia directa doutras linguas ou por traslado á escrita de formas populares, dialectais ou non normativas.

Cómpre distinguir entre formas propias da fala, que poden ser lexítimas en contextos orais ou dialectais, e formas adecuadas para a lingua estándar escrita.

Desviacións e interferencias no galego estándar

Tipo	Descrición	Exemplos
Arcaísmos	Formas medievais ou antigas que xa non pertencen ao galego estándar actual.	favorescer → favorecer* tiduo → título* capiduo → capítulo*
Hipergaleguismos ou hiperenxebrismos	Formas creadas por reacción diferencialista fronte ao castelán, mais que non son normativas.	ambente → ambiente* destiño → destino* bilete → billete*
Vulgarismos	Formas propias da fala pouco coidada que non se consideran axeitadas para o estándar escrito.	aluno → alumno* custión → cuestión* verdá → verdade*
Lusismos innecesarios	Palabras tomadas do portugués sen necesidade, cando o galego xa ten forma propia normativa.	voltar → volver* truta → troita* isolar → illar* nervos → nervios*
Dialectalismos	Formas propias dunha zona dialectal. Poden ser válidas na fala, mais non substitúen a forma estándar na escrita formal.	il → el pantalois → pantalóns colliu → colleu* fixéstedes → fixestes* irmao → irmán*
Falsas evolucións e inventos	Formas artificiais creadas por aplicación indebida de regras fonéticas antigas ou por invención.	segredario → secretario* cheúra → enchente* norde → norte*
Castelanismos	Interferencias tomadas ou adaptadas do castelán. Poden ser léxicas, morfolóxicas ou sintácticas.	escoba → vasoira* conexo → coello* iglesia → igrexa* a nariz → o nariz*

Mecanismos frecuentes nos vulgarismos

Mecanismo	Descrición	Exemplos
Prótese	Engádese un son ao comezo da palabra.	amoto → moto* arradio → radio*
Epéntese	Engádese un son no interior da palabra.	antronte → antonte* estabelecer → establecer*
Paragoxe	Engádese un son ao final da palabra.	mare → mar* comere → comer*
Aférese	Suprímese un son ao comezo da palabra.	nimigo → inimigo* lameda → alameda*
Síncope	Suprímese un son no interior da palabra.	moitismo → moitísimo* difrente → diferente* vran → verán*
Apócope	Suprímese un son ao final da palabra.	verdá → verdade* paré → parede* clas → clase*
Alteración de vogal átona	Modifícase unha vogal non tónica.	marmurar → murmurar* histórea → historia* páledo → pálido*
Metátese e rotacismo	Altérase a orde dos sons ou substitúese unha consoante por outra.	probe → pobre* derde → desde* lerma → lesma*

Desviacións: resumo con exemplos

Exercicio	Obxectivo	Exemplos que cómpre corrixir
1. Arcaísmos	Detectar formas antigas non normativas e substituílas polas actuais.	coñosco, rescibir, nascera, tiduo, estoria, testemoia, favoresceuno.
2. Hipergaleguismos	Recoñecer formas creadas artificialmente por diferencialismo.	sinceiro, inconvinte, oficiña, server, sentemento, humáns, diviña.
3. Vulgarismos	Corrixir formas populares ou de fala pouco coidada non válidas na escrita estándar.	ademiraban, mullere, ceio, soios, corazonhe, vran, mare, moitismo, espranza, probeza, amoto.
4. Lusismos	Substituír formas tomadas innecesariamente do portugués polas galegas normativas.	ninhún, povo, isolado, propria, luta, meio, ponto, viver.
5. Castelanismos	Detectar interferencias léxicas, morfolóxicas e sintácticas procedentes do castelán.	conexo, escopeta, a nariz, cañón, quenes, vergonza, calquer, axeno, paisaxe, cuios, esos, sin, podría, estos.
6. Dialectalismos	Distinguir formas dialectais aceptables na fala das formas propias da escrita estándar.	rapasa, camín, mui, chao, irmao, presio, lus, narises, paresían, foches, i, eiquí, úa.

Vocabulario por temas

A alimentación (carne, peixes, vexetais e léxico culinario)

A alimentación — carne, vexetais, peixes, mariscos e léxico culinario

Carne
Porco	Vitela / tenreira	Aves	Outras carnes
raxo zorza lacón xamón febra, magro lardo, touciño bandullo unto chourizo óso da soá cachola = cacheira fociño rabo uñas orella roxóns	agulla / faldra xarrete costeleta lombo solombo riles callos fígado	polo paspallás perdiz parrulo, pato moella ás / ovo peituga zanco, coxa	coello leitón = bacoriño xabaril cabrito carneiro cordeiro, año
Vexetais
De folla	Tubérculos	Legumes	Outras
acelga nabiza – grelo verza repolo espinaca leituga / agrón	pataca remolacha ravo cenoria nabo	chícharo, ervella tirabeque (vaíña) faba (semente) feixón (vaíña) garavanzo lentella	tomate pemento cebola allo porro berenxena cabaza / cabazo cabaciña cogombro coliflor brécol
Peixes e mariscos
Peixes	Outros peixes	Mariscos: crustáceos	Mariscos: moluscos e outros
anguía robaliza rapante lamprea lura xarda ollomol salmón sardiña troita raia polbo	xouba rodaballo bacallau pescada solla xurelo linguado salmonete bonito castañeta faneca faneca brava lorcho pinto quenlla	cangrexo santiaguiño boi patexo centola lumbrigante lagostino lagosta gambón percebe	bugina caramuxo navalla lapa chopo vieira berberecho zamburiña peneira mexillón ostra xiba voandeira ourizo pota
Léxico culinario
Verbos: cociñar	Verbos: preparación	Outros verbos	Partes e porcións
cocer ferver asar grellar fritir dourar rustrir refogar estufar guisar torrar escalfar adozar flamexar	mesturar remexer engadir empregar mondar estonar planar espebidar salgar desalgar adobar sazonar retallar esmiuzar coar espremer afumar desosar encetar engraxar machucar moer rebozar	levedar lamber amolecer arrefriar xantar cear almorzar apodrecer derreter	tallada filete roda toro racha lasca, lisca laña, magra febra rebanda fatía faragulla miolo codia mollo, prebe vaíña, casula posta, ración grolo lambetadas

Herbas aromáticas, especias e condimentos

Condimentos
azucre comiño romeu cravo fiúncho hortelá coandro noz moscada ourego pemento pementa tomiño macela poexo

A saúde e as doenzas

Doenzas	Obxectos	Adxectivos	Outras
acne xarampón = sarampelo varicela rubéola papeiras = orellóns varíola tifo tuberculose = tise cancro = cáncer	padiola inxección xiringa xarope pastilla = pílula vacina receita medicina = menciña veleno xeso = escaiola	doente = malo/a arrefriado/a baldado/a = moi canso/a mallado = esgotado tolo = louco coto = toco pitoño / chosco tatexo tolleito / eivado	ciste / vulto febre tose catarreira vertixe frieiras maniotas fungos cansazo croque ampola = bocha chaga laña mazadura rabuñadura escordadura proído = comechón cabaleiro cambra

A casa

A cociña e mobles	Partes	Por fóra	Por dentro	Construción	Outras / verbos / adxectivos
Cociña: lacenas, caixón/gabeta, mesado, vertedoiro, billa, cano, desaugadoiro Mobles: cadeira de brazos, sofá, espello, cadros, estante = andel, floreiro, lámpada, colgadoiro	cuartos corredor vestíbulo cociña sala / salón dormitorio cuarto de baño faiado estudio rocho lavadoiro / trandeira andar = planta baixo = planta baixa sobrado soto adega = bodega	cuberta, tellado beiril = beirado canlón cornixa cheminea cataventos caixa do correo fachada vidreira bufarda balcón varanda galería soportal alboio = alpendre valo / valado cancela	ascensor escaleira chanzo = banzo ventá = fiestra peitoril porta soleira / limiar lintel chamador / mira piso parede teito zócolo = rodapé	alicerces trabe piar pedra ladrillo = tixolo lousa tella cemento formigón area madeira ferro aluminio aceiro verniz vidro	Outras: piso, estudio, ático, chalé acaroado; alugamento / alugueiro; desafiuzamento Verbos: alugar = arrendar, (des)aparafusar, arranxar = amañar ≠ estragar = avariar, derrubar, desafiuzar, petar = chamar, prender = acender, vernizar Adxectivos: solleiro ≠ sombrizo = avesío, amplo = espazoso, chan - chá

A familia e as etapas da vida

Parentesco	Relacións e estado civil	Idades / trazos	Verbos
pai - nai avó - avoa bisavó - bisavoa tataravó - tataravoa fillo - filla neto - neta bisneto - bisneta tataraneto - tataraneta irmán - irmá medio irmán - media irmá xemelgo - xemelga tío - tía sobriño - sobriña curmán - curmá primo - prima	sogro - sogra xenro - nora padriño - madriña padrasto - madrasta afillado - afillada fillastro - fillastra cuñado - cuñada compadre - comadre consogro - consogra home - muller = dona esposo - esposa mozo - moza noivo - noiva cónxuxe / parella voda = casamento casado/a ≠ solteiro/a separado/a / divorciado/a viúvo/a / casadeiro/a amigado/a = arrimado/a	fillo de achego / de detrás do palleiro vinculeiro/a = morgado/a mellora - mellorado/a herdeiro orfo/a titor/ora solteirón/ona neno/a = rapaz/a = meniño/a = cativo/a vello/a = ancián/á mullereiro anenado/a avellado/a vedraño rufo/a = farruco/a namoradeiro/a	porfillar = adoptar aleitar = dar de mamar apadriñar apelidarse casar amigarse inimizarse mocear atuar convidar anovar = rexuvenecer avellar = envellecer enviuvar enloitarse asemellarse = imitarse morrer, finar, falecer soterrar = enterrar desherdar testar

A cidade

Campo léxico	Termos
Entidades de poboación	Lugar – aldea – parroquia (freguesía) – concello – vila – cidade; bisbarra (comarca) – aforas (arrabaldes) – contorna
Vías de comunicación	Carreiro – verea/sendeiro – carroucho – camiño – atallo; estrada – autoestrada – autovía; beirarrúa – beiravía – gabia (cuneta); ponte – cruzamento – redonda (rotonda)
Lugares da cidade	Aparcadoiro – cadea (cárcere) – canceira – cemiterio = camposanto – escola/colexio – miradoiro – porto ≠ peirao – museo – xulgado
Direccións	á dereita ≠ á esquerda – todo recto/dereito – na esquina
Na cidade	Avenida – rúa – ruela – canella = canellón – praza – praciña – paso de peóns – corredoira – rueiro (quinteiro); colector – boca de rega – focha = fochanca – guindastre – marquesiña – valo publicitario – rede de sumidoiros
Edificios e construcións	Rañaceos – pavillón – pazo (palacio) – castelo – casa do concello – ermida – capela – igrexa – colexiata – catedral – bispado – mosteiro
Verbos e adxectivos	percorrer, ruar, sinalar, telefonar, trasladar(se); concorrido, peonil, urbano/a, afastado/a ≠ próximo = achegado

Os transportes

Automóbil / bicicleta / tren	Avión	Barco	Outras	Verbos
Automóbil: aparcadoiro ≠ aparcamento, asento, bucina = buguina, chofer = condutor, cinto, eixe, freo, panca, volante Bicicleta: sela/asento, cadea, gardalamas, guiador, pina, pneumático Tren: plataforma, portelo	á = ala aterraxe ≠ engalaxe planador foguete cepelín	áncora ancoradoiro boia contramestre estaleiro flotador temón = leme mastro ronsel zapón acoirazado baleeiro bou crebaxeos chalana dorna gamela iate planadoira traiñeira	telecadeira telesquí velocípede zorra	afundir(se) aluar ancorar = fondear carretar (-exar) arrincar aterrar ≠ engalar atropelar envorcar esvarar = escorregar planar recuar = cear remar = vogar xirar = virar

A vestimenta

A vestimenta = o vestiario

Pezas e lenzaría	Complementos	Partes e outras	Calzado	Tecidos / costura / xoias
Pezas: blusa = chambra, camisa, xersei/chaleco, chaqueta/chaquetón, chuvasqueiro, suadoiro, pantalóns/vaqueiros, saia/minisaia, abrigo = sobretodo, gardapó, zamarra ≠ pelica, cazadora/anorak Lenzaría: muda, camiseta, bragas, sostén = suxeitador, xustillo, faixa, biso, calzóns/cirolas, calcetín = peúgo, medias, pixama	chapeu = sombreiro pucha = boina pucho = gorro pano da cabeza touca / veo perruca fular / chal / mantón cinta = fita bufanda = tapabocas pano da man gravata / gravata de lazo mandil = mantelo cinto / fibela luvas bolso = bulso perifol abano lentes / lentes de contacto paraugas parasol = antuca caxato cigarreira moedeiro chisqueiro = acendedor	Partes: carapucha, lapela, colo, pulsos, peto, cremalleira, ombreiras, cobadeiras, xeonlleiras, retallo = retrinco, farrapo Outras: cueiro, anteface, engurra, talle, tintura, manequín, enxoval, bogada = coada, deseñador/a, modisto/a, costureira/xastre	zapato bota catiúsca botina sandalia tenis zapatillas zoco = chanca zoca = zamanco soleta amalló = cordón biqueira = punteira cana sola tacón = taco	Tecidos: algodón, coiro, felpa/feltro, fío/nobelo, la, liño, nailon/poliéster, pana, peluxe, tafetá/tule, veludo Costura: agulla/alfinete, tesoira, alferga = dedal, mendo, ganduxo, basta = dobra, botón/ollal, floco, puntilla = renda Xoias: colar/doa, abelorio, cadea, pendentes, anel = sortella, pulseira, reloxo

Informática

Accións	Interface e ficheiros	Rede e comunicación	Edición e táboas	Hardware / outros
premer formatar inserir garantir despregar gravar achegar converter rastrexar	lapela xanela (ventá) arquivo cartafol devasa controladores atallo reloxo icona ancoraxe contorno/a	rede sen fíos banda larga fornecedor, provedor chío - rechouchío taboleiro (muro) cancelo enderezo electrónico caixa de correo correo lixo contrasinal alcume internet ligazón busca en liña	quebra de páxina táboa cela bordo cadro, casa, oco marxe frecha xigabyte enderezo IP portelo único	rato caravillas parafusos tenaces zunido fenda

O tempo atmosférico

Auga líquida	Auga sólida	Auga gasosa	Vento, sol e frío	Outros fenómenos	Adxectivos / verbos
chuvia (choiva) pinga = gota pingueira = goteira bátega = ballón diluvio / dioivo / arroiada enchente / chea ≠ estiaxe chuvisca / poalla / orballo resío = orballo relento / serán / lentura escampada = estiñada seca = secura	neve nevada = nevarada fole(r)pa = farrapo alude xeada / carazo sarabia = pedrazo = pedra sarabiar carambelo lazo	néboa / brétema neboeiro / neboeira mera calixe = calixeiro nube nubeiro	aire (ar) refacho / refoleo / ventada brisa / airexa vendaval furacán / ciclón / tifón ávrego viruxe friaxe raio / raiola raza / raiola / raxeira raxeira / solleiro bochorno / fogaxe	onda = vaga preamar ≠ baixamar abalar ≠ devalar marusía mar forte / picado / rizado mar de fondo mar desfeito mar alto mar bravo tormenta / treboada / trono alustro / lóstrego / relampo alustrar / lostregar / relampar arco da vella / iris corisco xistra / cifra roibén / rubién atmosfera	Adxectivos: morno/a, tépedo/a, caloroso/a, sufocante, poeirento/a, solleiro/a = sollío/a, sombrizo/a = avesío/a, chuvioso/a, chuviñoso/a, nubrado/a = toldado/a = cuberto, bretemoso/a = neboento/a, lamacento/a, ventoso/a Verbos: chuviscar, poallar, orballar, chover, arroiar, pingar, escampar = estiñar, xear, nevar, neviscar, sarabiar, tronar, (a)nubrar = toldar, desanubrar = clarexar = clarear, ventar, soprar, zoar, arrefriar = arrefecer = refrescar

A paisaxe natural

Accidentes xeográficos	O mar	O río	Tipos de terreo e pedras	Adxectivos / verbos
monte / montaña cordal = cordilleira devasa foz val / valgada cume = curota aba = ladeira chaira = planicie meseta cavorco / barranco burato foxo	illa / illote arquipélago ≠ atol praia = areal cantil = acantilado con = farallón coído / furna golfo / badía (baía) / rada (enseada) esteiro = estuario porto ≠ peirao beiramar = mariña ronsel	lago / lagoa regato ≠ regueiro presa / encoro catarata fervenza = cachón insua foz leito	Tipos: fraga, devesa, braña, pradería, seara, gándara, veiga, poula / bouza Pedras: callao = seixo = pelouro = canto; pena = rocha; laxe = lousa = lastra; penedo / penedía	Adxectivos: chan/chá, esgrevio/a = escarpado/a, solleiro/a, sombrizo/a = avesío/a, mesto/a, montesío/a, poeirento/a, augacento/a, costento/a, areento/a, arxiloso/a Verbos: afundir, asolagar, fumegar, sucar, zumegar, aboiar = flotar, abrochar = abrollar, recoller = apañar, xermolar = agrelar

Os deportes

Xogos	Xenéricas	Fútbol	Outros deportes
baralla xadrez parchís xogo da oca gobelete bambán / randeeira buxaina chave crebacabezas ás agachadas mariola / truco papaventos patíns pita cega ra tiracroios recortables boneca billarda birlos axóuxere chifre / asubio as bólas a corda	Olimpíadas campión/campioa pavillón quenda campionato esgotamento maniotas gañar gañador vitoria vitorioso saltar / choutar	portería traveseiro pau, poste porteiro xuíz de liña adestrador afeccionado/a, seareiro/a xogador bancada banco valo publicitario valo protector céspede padiola padioleiro fichaxe aliñación troco quecemento vestiario xute, xutar punteirolo pelotada caneo, canear cambadela saque do canto partido amigable regra regulamento amoestación cartón vermello cartón amarelo bandeirola pantalón curto / calzóns camiseta / camisola suadoiro xeonlleiras caneleiras protectores luvas	Baloncesto: canastra, tripla, taboleiro, rede Ciclismo: guiador, sela, roda, raio, pneumático, pina, prato/catarina, freos, cadea, contrarreloxo Ximnasia: aparellos, aros/argolas, cabalo, poldro, plinto, espaleira, pincha(carneiro), reviravolta Atletismo: salto de altura, lonxitude, pértega, carreira de valos, carreira de remudas, testemuño, lanzamentos de disco/peso/martelo/xavelina Natación: podio, liña de boias, pista, bolboreta, braza/peito, costas, submarinismo, mergullo, mergullador Esquí: telecadeira, telesquí, zorra, zorra polar, slálom Alpinismo: cordada, cornixa, creba, nó Outros: balonmán, voleibol, hóckey, wáter-polo, béisbol, rugby, crícket, tenis, bádminton, pimpón, golf, esgrima, judo, karate, loita, boxeo, tríatlon, patinaxe

Medios de comunicación

Persoas / textos	Prensa e audiovisual	Verbos
xornalista correspondente voceiro cadro de persoal regulamento noticia, nova artigo limiar, prólogo enquisa estatística	xornal, periódico tiraxe borrancho prelo, prensa abonamento = abono altofalante canle dobraxe encadramento cota estrea escena gravación película, filme volume	emendar = corrixir saír do prelo = publicar substituír = reemprazar abonar(se) elixir esgotar(se) riscar estrear encadrar subliñar sinalar salientar

Economía, comercio, oficios e profesións

Economía e comercio	Oficios e profesións
aboar ≠ abonar aboamento ≠ abono acredor/a aforrar – aforrador/a desbaldir, malgastar, dilapidar desbaldidor/a, malgastador/a albará bolsista cesamento cobramento ≠ pagamento conta cota creba = quebra custo – custar danos e perdas débeda – debedor/a empréstito = préstamo finanza – financeiro/a financiamento franquía garantía – garantir gravame investir – investidor/a investimento IVE non pago orzar – orzamento pagábel = pagadoiro/a peñor = prenda por xunto ≠ polo miúdo poxa – poxar prazo – aprazar prezo prover – provedor/a recadar – recadador/a recadación render – renda – rendible risco – arriscar subministrar subministración taxa – taxar – taxación visto e prace xuros de mora xustificante de pagamento obriga de pagamento xustificante de recepción	estar no paro = desempregado empregado/a folga crebafolgas piquete soldo = salario = soldada xornal xeira quenda despedimento pagamento cesamento

Educación

Accións	Avaliación e ensino	Persoas e períodos	Material e aula
estudar (estudo) aprender (aprendizaxe) resumir (resumo) subliñar (subliñado) aboar (aboamento) latar = copar = colgar = facer a gata	ensinar (ensino) – aprender avaliar (avaliación) cualificar (cualificación) examinar (exame) corrixir (corrección) riscar (risco – riscadela) validar (validación)	mestre – mestra mestrado estudante – estudantado alumna/o – alumnado bolsa – bolseiro titor / titoría cuadrimestre / cuadrimestral materia = disciplina	lapis – afialapis caderno – a marxe cartafol encerado apuntamentos listaxe = lista taxa

Descrición persoal: características e calidades

Características e calidades

agradecido/a	festeiro/a – trouleiro/a	pillo / pillabán
alegre – ledo/a – contento/a	feliz ≠ infeliz	pousón / pachorrento
alporizado/a	festeiro/a	preguiceiro/a
animado/a	folgazán/ana – lacazán/ana	preocupado/a
apático/a	habelencioso/a – mañoso/a	presumido/a – vaidoso/a
apesarado/a	inquieto/a – inquedo/a	prudente
asisado / asentado / cabal	intelixente – listo/a	rabudo/a
atrevido / ousado	larpeiro/a – lambisqueiro/a	rancoroso/a
arrepiado/a	malo/a – cativo/a – ruín	rigoroso/a
arroutado/a	(ben) mandado/a – (ben) guiado/a	riseiro/a
barulleiro/a	mecoso/a – mequeiro/a	sereno/a
bulebule – fervellasverzas	medorento/a – medroso/a	sociable – aberto/a – dado/a
cariñoso/a – agarimoso/a	mentirán/ana – mentireiro/a	testán/ana – teimudo/a
caprichoso/a	mesquiño/a	toleirán/ana – aloucado/a
chorón/ona – lambón/ona	morriñento/a	tolo/a
comellón/ona – lambón/ona	nervioso/a	traballador/a
desgustado/a	nugallán/á – truán/á	traste – traveso/a – trasno
durmiñón/ona	obediente	triste
encantado/a	optimista ≠ pesimista	valente – valoroso/a
enfastiado/a	paroleiro/a – faladeiro/a	vergonzoso/a – vergoñoso/a
envexoso/a	paciente	xeneroso/a
espelido/a – esperto/a	pailán/pailana	xusto/a
fachendoso/a – orgulloso/a	parvo/a	zoupón/ana – torpe

Relixión, festas e ritos

Ámbito	Subgrupo	Vocabulario
A familia e as etapas da vida	Parentesco	pai - nai; avó - avoa; bisavó - bisavoa; tataravó - tataravoa; fillo - filla; neto - neta; bisneto - bisneta; tataraneto - tataraneta; tío - tía; sobriño - sobriña; irmán - irmá; medio irmán - media irmá; xemelgo - xemelga; curmán - curmá; primo - prima.
	Familia política e relacións	sogro - sogra; xenro - nora; cuñado - cuñada; padriño - madriña; afillado - afillada; padrasto - madrasta; fillastro - fillastra; compadre - comadre; consogro - consogra; fillo de achego / de detrás do palleiro.
	Parella e estado civil	home - muller = dona; esposo - esposa; mozo - moza; noivo - noiva; cónxuxe / parella; voda = casamento; casado/a ≠ solteiro/a; separado/a / divorciado/a; viúvo/a / casadeiro/a; amigado/a = arrimado/a; solteirón/ona.
	Etapas, condicións e calidades	vinculeiro/a = morgado/a; mellora - mellorado/a; herdeiro; orfo/a; titor/a; neno/a = rapaz/a = meniño/a = cativo/a; vello/a = ancián/á; mullereiro; anenado/a; avellado/a; vedraño; rufo/a = farruco/a; namoradeiro/a.
	Verbos	porfillar = adoptar; aleitar = dar de mamar; apadriñar; apelidarse; amigarse; inimizarse; mocear; atuar; anovar = rexuvenecer; avellar = envellecer; enviuvar; asemellarse = imitarse; desherdar; testar; facer as partillas.
A relixión	Cargos e persoas	frade = freire / freira; monxe/a; abade - abadesa; cura = crego; párroco = abade; capelán; reitor; vigairo; cóengo; bispo; arcebispo; cardeal; diácono; acólito; sancristán/á.
	Lugares	igrexa; adro; ermida; colexiata; catedral; capela; reitoría; vigairía; cabido; bispado = diocese; arcebispado = arquidiocese; cardealado; mosteiro; ábsida; cruceiro.
	Conceptos, ritos e obxectos	Nosopai; ladaíña; anxo - arcanxo; deus / deusa; demo = diaño = diabro; apóstolo; asemblea; conclave; catequese = catecismo; cerimonia; excomuñón; bautizo; primeira comuñón; confirmación; cabodano; xénese; graza; milagre; xaxún; barrete; candea; candeeiro; candelabro; casula; crucifixo; icona; campá; campaíña; badalo; campanario = campanil.
Ritos de vida e de morte	As vodas	casamento = voda = casorio; noivo/a; convidado/a; agasallo = regalo; amoestación; torta nupcial; brinde; valse; enxoval; dote; vodas de ouro; vodas de prata; aneis; testemuña; xulgado.
Ritos de vida e de morte	A morte	morte = falecemento, pasamento, defunción, óbito; morto = falecido, defunto, finado; morrer = falecer, finar, espichar; ataúde = cadaleito, caixa, féretro; sepultura = cova, tumba, buraca, burato; enterro; velorio; dó; loito; cinsas; coroa de flores; mortalla = sudario; sarcófago = sartego; cemiterio = camposanto; enterrador/a = sepultureiro/a.
Festas	Festas do ano	Aninovo; Reis; Candeloria; Entroido; enterro da sardiña; Coresma; Semana Santa; maios; San Xoán; vendima; Santos; magosto; matanza do porco; Noiteboa; Nadal; festa patronal; romaría; verbena; aniversario = día dos anos; santo = día onomástico.
Festas	Festas e atraccións	cadeiras voadoras; carrusel = cabaliños; inchables; nora; grilanda; bandeirola; orquestra; pandeirada; muiñeira; pandereteiro/a; gaiteiro/a; tamborileiro/a; pregoeiro/a; polbeiro/a; romeiro/a; fogueteiro/a; fogos artificiais; foguetes; foliada = xolda; flocos de millo; améndoas garapiñadas; lambonada = larpeirada; terreiro = campo da festa.
Adxectivos e verbos	Adxectivos	cristián/á; musulmán/á; ermitán/á; fregués/esa; alegre = ledo/a; algareiro/a; antigo/a; cerimonioso/a; enloitado/a; lutuoso/a; necrolóxico/a; retranqueiro/a; rexoubeiro/a; trouleiro/a.
Adxectivos e verbos	Verbos	amoestar; agasallar; axeonllarse; bendicir; casar; compadecerse = condoerse; convidar = invitar; enterrar = soterrar; entroidar; pregar; persignarse; repicar = repenicar; troulear; vendimar; xaxuar; xogar = brincar.

Comunicación comercial

Na comunicación comercial e administrativa cómpre empregar un léxico preciso, especialmente cando falamos de pagamentos, facturación, contabilidade, crédito, impostos, vendas ou relacións laborais e empresariais.

Este apartado recolle algunhas formas frecuentes e outras que convén distinguir para evitar interferencias co castelán ou confusións entre palabras próximas. O léxico comercial require precisión. Para un uso correcto e natural do galego, cómpre preferir formas como aboar, aboamento, orzamento, pagamento, financiamento, investimento, prezo, custo, xuro, débeda, acredor, debedor, provedor, venda por xunto e venda polo miúdo. Tamén convén evitar castelanismos habituais como financiación, impago, pagaré, presuposto, plazo, precio ou venta.

Termos básicos

Termo	Significado
albará	Documento que acompaña as mercadorías cando son entregadas. Unha vez recibidas, adoita devolverse asinado para que se poida emitir a factura.
factura	Documento que acredita legalmente unha operación de compravenda. Inclúe datos do vendedor, comprador, artigos, impostos, descontos, portes etc.
recibo	Xustificante de recepción dunha mercadoría ou do pagamento dunha cantidade.
xustificante de pagamento	Documento que acredita que se realizou un pagamento.
orzamento	Previsión de ingresos e gastos para unha actividade ou período determinado.
pagamento	Acción de pagar unha cantidade debida.
non pago	Cantidade ou obriga que non foi pagada. Debe evitarse o castelanismo impago.
prazo	Tempo sinalado para cumprir unha obriga ou realizar un pagamento.
prezo	Valor dunha cousa expresado en diñeiro.
custo	Gasto derivado da produción dun ben ou da prestación dun servizo.
xuro	Cantidade que se paga ou se recibe polo uso dun diñeiro durante un tempo determinado.
taxa	Cantidade que se paga pola prestación dun servizo público ou administrativo.
imposto	Cantidade que os contribuíntes deben pagar obrigatoriamente ao Estado ou á Administración pública.
gravame	Carga fiscal ou tributo imposto sobre unha actividade, ben ou patrimonio.

Contabilidade e situación económica

Termo	Significado
activo	Conxunto de bens e dereitos dunha empresa.
pasivo	Conxunto de débedas e obrigas dunha empresa ou suxeito económico.
conta	Unidade contable dividida en debe e haber.
debe	Parte dunha conta onde se anotan cargos ou débitos.
haber	Parte dunha conta onde se anotan aboamentos ou créditos.
cargar	Anotar unha cantidade no debe dunha conta.
cargo	Apuntamento realizado no debe.
asentamento contable	Anotación feita na contabilidade, sexa de cargo ou de aboamento.
perda	Resultado negativo dunha operación ou actividade económica.
renda	Beneficio, utilidade ou cantidade que produce un ben ou investimento.
rendible	Que produce beneficio ou renda.

Crédito, débeda e financiamento

Termo	Significado
crédito	Préstamo concedido a unha persoa ou entidade. Non debe confundirse con creto, que significa ‘fama’ ou ‘boa reputación’.
débeda	Obriga de pagar ou reintegrar unha cantidade recibida previamente.
debedor/a	Persoa ou entidade obrigada ao pagamento dunha débeda.
acredor/a	Persoa ou entidade á que se lle debe pagar unha débeda ou cumprir unha obriga.
financiamento	Obtención ou achega de recursos económicos para unha actividade, proxecto ou investimento. Debe evitarse financiación.
investimento	Aplicación de diñeiro ou bens para obter beneficios futuros.
investir	Empregar diñeiro ou bens nunha actividade ou valor que poida producir rendemento.
hipoteca	Dereito de garantía sobre bens inmóbeis para asegurar o cumprimento dunha obriga.
peñor	Ben deixado en garantía dunha obriga.
leasing	Arrendamento financeiro con posibilidade de compra ao final do período contratado.

Documentos e operacións comerciais

Termo	Significado
cheque	Documento bancario que permite dispoñer dos cartos depositados nunha conta.
letra de cambio	Documento polo que unha persoa ordena a outra que pague unha cantidade determinada a un terceiro.
libramento	Orde escrita de pagamento.
libranza	Orde de pagamento contra unha persoa que ten fondos dispoñíbeis; hoxe é unha fórmula pouco usada.
endoso	Transmisión dun efecto comercial por parte do seu lexítimo posuidor.
remesa	Conxunto de mercadorías ou documentos que se remiten dunha vez.
obriga de pagamento	Documento polo que alguén se compromete a pagar unha cantidade. Debe evitarse pagaré.
vale	Documento polo que o asinante contrae a obriga de pagar unha cantidade determinada.

Vendas, mercado e empresa

Termo	Significado
oferta	Bens, capitais ou servizos que se ofrecen no mercado.
demanda	Cantidade dun ben ou servizo que alguén solicita mercar por un prezo determinado.
venda	Contrato polo cal se transfire unha cousa propia a outra persoa polo prezo pactado.
venda polo miúdo	Venda directa ao cliente en pequenas cantidades.
venda por xunto	Venda en grandes cantidades.
cota de mercado	Participación dunha empresa no mercado en que opera.
poxa	Venda pública en que se adxudica un ben ao mellor ofertante.
quebra	Situación en que unha persoa ou empresa non pode facer fronte ás súas débedas.
franquía	Autorización para fabricar ou vender produtos baixo determinadas condicións; tamén exención de certos pagamentos.
provedor/a	Persoa ou empresa que fornece produtos ou servizos.
prover	Subministrar ou facilitar o necesario para un fin.

Distincións importantes

Cómpre distinguir	Explicación
aboar / abonar	Aboar significa ‘pagar’. Abonar significa ‘subscribirse’, por exemplo a unha publicación ou servizo.
aboamento / abono	Aboamento é o pagamento. Abono é o efecto de subscribirse.
pagamento / cobramento	Pagamento é a saída de diñeiro; cobramento ou cobro é a entrada de diñeiro.
investimento / financiamento	O investimento é a aplicación de recursos; o financiamento é a obtención ou achega deses recursos.
prezo / custo	O prezo é o valor de venda; o custo é o gasto de produción ou prestación.
xuro / interese	En galego comercial é preferíbel xuro para a cantidade que se paga ou cobra polo uso do diñeiro.
acredor / debedor	O acredor ten dereito a cobrar; o debedor ten a obriga de pagar.
por xunto / polo miúdo	Por xunto indica venda en grandes cantidades; polo miúdo, venda ao detalle.

Formas recomendadas

Forma que cómpre evitar	Forma recomendada
abono co sentido de pagamento	aboamento
acreedor	acredor
aduana	alfándega
albarán	albará
alienar	allear
al por mayor	por xunto
al por menor	polo miúdo; ao detalle
alquilar	alugar
alquiler	alugamento
calificación	cualificación
cupo	cota
coste, custe	custo
deuda	débeda
evaluar	avaliar
fecha	data
financiación	financiamento
franquicia	franquía
garantizar	garantir
invertir	investir
inversión	investimento
impago	non pago
membrete	cabeceira
pago	pagamento
presuposto	orzamento
pagadero	pagadoiro
prenda	peñor
plazo	prazo
precio	prezo
pagaré	obriga de pagamento
plantilla	cadro de persoal
proveedor	provedor
quiebra	quebra
recaudar	recadar
recibí	xustificante de recepción; xustificante de pagamento
reglamento, regramento	regulamento
renta	renda
subsanar	corrixir; reparar
suministrar	subministrar
suministro	subministración
tasa	taxa
venta	venda
vía de apremio	vía de constrinximento

Homonimia e polisemia

A homonimia dáse cando dúas ou máis palabras teñen a mesma forma —escríbense ou pronúncianse igual—, mais proceden de palabras distintas e teñen significados diferentes. Por exemplo, peto pode significar ‘caixa para esmolas’, ‘recipiente para aforrar’, ‘bolso’, ‘golpe’ ou ‘paxaro’.

A polisemia dáse cando unha mesma palabra desenvolve varios significados relacionados entre si. Por exemplo, canle pode referirse ao leito artificial polo que circula a auga ou, por extensión, a unha estación de radio ou televisión.

A diferenza principal é que na homonimia coinciden formalmente palabras distintas, mentres que na polisemia unha soa palabra amplía os seus significados.

Léxico: homonimia e polisemia

Palabra	Acepcións
correspondente	Que garda relación; persoa que envía información a un xornal.
nova	Noticia; estrela que de súpeto comeza a brillar moito e logo volve ao brillo inicial.
limiar	Punto en que comeza algo; parte que introduce unha obra escrita; entrada.
xornal	Paga dun día de traballo; periódico que se publica todos os días.
borrancho	Garabato ou debuxo mal feito; mancha no papel por riscar algo escrito.
gralla	Ave paseriforme negra e gris; erro tipográfico.
canle	Leito artificial construído para transportar auga; estación de radio ou televisión.
cota	Lado oposto ao gume; parte proporcional que corresponde a cadaquén; armadura que cobre o corpo.
emendar	Suprimir os erros dun escrito; corrixir o comportamento.
abrochar	Abotoar; botaren gromos as plantas.
chopo	Xiba ou sepia; especie de álamo; cantidade de líquido que se toma dunha vez.
afamado	Famento; que ten fama ou sona.
coco	Froito da palmeira; figura coa que se asusta os nenos; verme ou becho pequeno.
colar	Tira que se pon no pescozo dos cans; xoia para levar no pescozo; pegar.
arrendar	Alugar; arrimar terra ao pé dun cultivo.
corte	Residencia real ou séquito; gume.
arreo	Aparello que se lles pon ás cabalarías; adubío ou indumentaria luxosa; sen parar.
engorde	Feito e resultado de engordar; amodo, lentamente.
arrolar	Bambear ou bambearse; moverse dando voltas sobre si mesmo.
estada	Estadía; armazón provisional para reparar casas ou fachadas.
cabazo	Froito das cucurbitáceas de forma alongada; hórreo.
feo	Carente de beleza; herba seca e segada.
cacho	Conxunto de bagos sostidos no mesmo talo; porción de algo; cuberta dos crustáceos.
canela	Condimento; óso que forma a parte dianteira da perna.
sereno	Vixilante nocturno; sen alteración no ánimo.
canto	Seixo ou callao; extremidade ou lado de calquera cousa.
gala	Enfeites e vestidos para unha ocasión especial; órgano de respiración acuática.
chocar	Topar ou encontrarse con violencia; resultar algo estraño; incubar.
entornar	Cerrar os ollos a medias; dar a volta ou envorcar; botar fóra inclinando un recipiente.
lapa	Molusco; chama; burato na terra no que se refuxian algúns animais.
mando	Goberno; cantidade de cousas que se poden levar dunha vez nos brazos.
traza	Aspecto ou aparencia; insecto que roe a madeira.
raxo	Lombo do porco; brazo do porco.
testar	Facer testamento; lindar ou estremar.
quenlla	Gabia para conducir a auga; lugar de paso entre montañas; peixe moi voraz.
peto	Caixa das esmolas na igrexa; recipiente para aforrar diñeiro; bolso; golpe; paxaro.
pucho	Xato; peza de vestir que cobre a cabeza.
parar	Deterse; mondar.
illar	Separar do resto; espazo situado entre as falsas costelas e a cadeira, illarga.

Ampliación: palabras con varios significados

Palabra	Significados
cifra	Número; vento frío, xistra.
livián	Pulmón, usado en plural; leve, de pouco peso.
cear	Comer pola noite; recuar, ir para atrás.
lobo	Animal; parte carnosa da orella.
espora	Célula reprodutora capaz de xerar vida sen fusión sexual; roda dentada para arrear o cabalo.
morriña	Soidade; sucidade ou cotra; chuvia miúda, orballo.
solo	Terreo edificable; parte superficial da codia terrestre; interpretación musical en solitario.
xiba	Cefalópodo; chepa ou lomba.
resío	Terreo que rodea a casa; orballo.
sandía	Parva, feminino de sandeu; froita.
morea	Gran cantidade; peixe alongado con grandes dentes que vive nos fondos rochosos.
maia	Castaña seca e mondada; lingua e pobo de América Central.
brinco	Pendente en forma de aro; chouto ou chimpo.
xuízo	Acción xudicial para resolver un asunto; siso ou capacidade mental para actuar razoablemente.
xunta	Reunión; parella de bois ou vacas unidas polo xugo; ao lado de, como preposición.
lazo	Cordón de adorno no que se fixo unha lazada; capa de xeo formada sobre un líquido.
pisar	Poñer o pé sobre algo; botar o piso.
pena	Mágoa ou dor; castigo; pedra de gran tamaño que sobresae da terra ou da auga.
sobrado	Parte superior e habitable da casa; piso de madeira ou sollado; con máis do necesario.
candonga	Muller liberada sexualmente, con valor pexorativo; borracheira.
cabaleiro	Home que vai a cabalo; dor muscular no pescozo.
roleiro	Franxa de terreo sen cultivar arredor dunha leira; mar axitado con grandes ondas, mareira.
padrón	Relación de habitantes; santo titular dunha igrexa; persoa máis vella da familia; patrón.
abanar	Dar aire co abano; facer oscilar unha cousa sen cambiala de lugar, abanear.
derramar	Estragar ou deixar en mal estado unha cousa; botar por fóra un líquido.
xurro	Forte corrente de auga do mar; líquido que solta o esterco.